Jokanovića kuća svedok je vremena i arhitekture druge polovine XIX veka kada je građena kao spratna kuća sa stambenom i privrednom namenom. Ona je jedna je od retkih sačuvanih reprezentativnih kuća ne samo u Užicu. A zbog naglašenih etnografskih karakteristika proglašena je za kulturno dobro.
Ova kuća bila je u dugogodišnjem vlasništvu srpske trgovačke porodice Jokanović koja je trgovala vinom, rakijom i vodila nekoliko mehana u gradu, da bi kasnije promenila još nekoliko vlasnika.
Jokanovići zvani “Levljani” , prema podacima, doselili su se u Užice početkom XIX veka „iz Lijevna u Hercegovini“ i smestili se oko dela grada pod nazivom “Slanuša”. Jokanovići su nosili nadimak Lijevljani što se često sreće u dokumentima vezano za njih.
Braća Jokanovići Petar i Pavle živeli su u zadruzi u kojoj je starešina bio Petar, dok je Pavle izabran za deputata varoši Užice.
Oni su se bogatili i počeli da otkupljuju turska imanja u Užicu i okolini. Tako postaju vlasnici velikog dela Užica sa centrom na Slanuši, gde su im bile kuće, mehane, magaze, dućani, radionice.
U turskom dokumentu zvanom “Temesuku” potvrđuje se da Sulejmanov sin Hud beg iz Užica je svoju kuću s dvorištem i baštom, prodao hrišćanima Petru i bratu mu Pavlu, sinovima Jokanovića 10. decembra 1846. godine. To je ustvari imanje na kome sa nalazi današnja Jokanovića kuća. Posle smrti Petra Jokanovića 1859. starešina zadruge je Pavle.
Posle njegove smrti braća su se podelila. Deo kompleksa na Slanuši u ulici Vojvode Demira – Jokanovića kuća, kao i imanje u “Turici” dobio je Stevan. Naslednici ovih parcela bili su njegovi sinovi i to kompleks kod slane česme nasledio je Ilija, a Luka iznad na Pašinovcu. Treći sin Stevan, koji je nasledio “Pecaru”, trgovinom je počeo da se bavi još 1858. godine dok mu je otac bio živ.
On je podigao užičku trgovinu na viši nivo, ali je bio i odbornik u opštini. Bavio se izvozom stoke i vune u Dubrovnik i Italiju. Po sećanju njegove unuke Ljubice u prizemlju Jokanovića kuće, gde je sada izložbeni prostor bila su ogromna burad i bačve za rakiju. U velikom podrumu bila je „Pecara“ tako da se taj naziv zadržao i kod starijih Užičana i za naziv Jokanovića kuće.
Kuća je posle Drugog svetskog rata nacionalizovana.
Jer nije bilo naslednika i mnoge porodice koje su tu stanovale ostavile su svoj pečat. Cilj Narodnog muzeja Užice, posle preuzimanja objekta i manjeg dela dvorišta 1988. godine, bio je da arhitekturu eksterijera i enterijera približi originalnom objektu.
Te 1988. godine Jokanovića kuća je i proglašena za kulturno dobro.
Od 1989. godine započeli su radovi na restauraciji koji su završeni 1992. godine, kada su stvoreni uslovi za kompletnu muzeološku prezentaciju.
Stalna muzejska postavka pod nazivom „Gradska kuća u Užicu u XIX i početkom XX veka“ otvorena je u Jokanovića kući 10. septembra 1992. godine. Cilj ove postavke je prikaz jednog od najznačajnijih perioda u razvoju Užica, od oslobođenja od turske dominacije do kasnijeg načina življenja u gradskoj kući.
Postavkom je prikazana potpuna transformacija Užica od orijentalne u srpsku varoš koja teži da prihvati sva evropska strujanja posle oslobođenja Srbije.
U Jokanovića kući prikazan je način stanovanja građana Užica u XIX i početkom XX veka.
Tematske celine koje čine stalnu postavku su Orijentalna soba (sredina XIX veka), Devojačka soba (iz zaostavštine Dare Popović krajem XIX veka) odražava početak novog „srpskog“ vremena.
Nakon oslobođenja od Turaka kod srpskih trgovaca i zanatlija javlja se potreba za lepšim i udobnijim stanovanjem, evropskim odelom i modernim pokućstvom. Tako da unutrađnjost kuća počinje da dobija evropski izgled. I treći enterijer predstavlja Salon sa početka XX veka kada se u Užicu izdvaja sloj bogatih ljudi. Salon potiče iz porodice užičkog advokata Đorđa Draškovića.
Ova jedinstvena postavka pruža uvid u životne i estetske promene koje su obeležile grad u razdoblju od XIX i početkom XX veka, prikazujući kako su se potrebe, stilovi i luksuz življenja menjali pod uticajem društvenih i ekonomskih promena.
Jokanovića kuća predstavlja jedan od retkih spomenika balkansko-orijentalne arhitekture, ima status kulturnog dobra, tako da je svojevrstan je etnografski spomenik kulture u Užicu.
Nekadašnji podrum Jokanovića kuće, odnosno „Pecara“, sada je galerijski prostor u kome se organizuju tematske izložbe, promocije knjiga, radionice… A na spratu čitavom desnom stranom je doksat odakle se ulazi u objekat sa stalnom postavkom.
Sada, preko 150 godina od izgradnje Jokanovića kuće i 33 godine od njenog zvaničnog otvaranja za posetioce, ona i dalje pleni svojom lepotom.
Foto: Arhiva Narodnog muzeja Užice i UM
TURISTIČKI POTENCIJALI UŽIČKOG KRAJA je naš serijal o simbolima Grada Užica. Do sada su novinari i saradnici UžiceMedia realizovali više zanimljivih i edukativnih sadržaja. Izdvajamo:
- ZDRAVLJE I BRIGA NA VREME
- UDAHNIMO I MI SNAŽNO UMETNOST
- “NASILJE Kao najbolje čuvana PORODIČNA TAJNA”
- JA NOVINARKA DOPISNICA
- Kulturno blago Narodnog muzeja Užice – Duga užička istorija
- ŽENE ZLATIBORSKOG KRAJA
- „VELIKI RAT“
- „ZNANJEM DO ISTINE, BEZ SENZACIJE“
- „KULTURA DIJALOGA“
- „LOKALNO, A PROFESIONALNO“
- „ČUVARI TRADICIJE“
- „TURIZAM POŽEŠKOG KRAJA“
- „SPRETNIM KORAKOM KROZ SVET“
- „NA ZAHTEV ČITALACA
- “PESMA KAO LEK”
- NOVINARSKA ŠKOLA
- „SA KNJIGOM, UTABANIM I NOVIM STAZAMA“
Za još informacija, reportaža, pratite naš sajt i društvene mreže Facebook i Instagram!
