Godišnjica herojske borbe i bitke na Kadinjači odigrala se u sklopu Prve neprijateljske ofanzive, 29. novembra 1941. godine, na prevoju Kadinjača, 14 kilometara severozapadno od Užica. Radnički bataljon, sastavljen od tri čete – Pekarske, Krojačko-obućarske i Tkačke – brojao je oko 270 boraca.
Parastos poginulim borcima služili su sveštenici užičke crkve. Vence su položili predstavnici grada Užica, opština iz okruženja, Ministarstva odbrane i Vojske Srbije, SUBNOR-a, drugih boračkih udruženja i udruženja za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova Srbije i građani. Izveden je i prigodan umetnički program.
Na ovom mestu se 29. novembra 1941. godine odigrala bitka u kojoj su Radnički bataljon, Posavska i Oraška četa branili prvu slobodnu teritoriju u Evropi u nemačkoj ofanzivi, štiteći povlačenje partizanskih snaga i Vrhovnog štaba iz Užica.
U ime Grada Užica prisutne je pozdravila gradonačlenica dr Jelena Raković Radivojević, naglasivši da su se svi poštovaoci okupili u Spomen kompleksu Kadinjača koji svedoči o herojstvu Radničkog bataljona.
– Oni su potpomognuti borcima Posavskog odreda i Oraške čete pružili žestok otpor daleko nadmoćnijem neprijatelju. Na nama je obaveza da te vrednosti ne posmatramo samo kao deo prošlosti, već da ih čuvamo, – kazala je Raković Radivojević.
Predsednik SUBNOR-a Srbije, general u penziji Ljubiša Diković je rekao da je Kadinjača simbol dostojanstva i časti kojom se ponosimo.
Ceremoniju na Kadinjači su organizovali Odbor za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova Srbije, Grad Užice i Narodni muzej Užice.
Godišnjica herojske borbe Užička republika
Užička republika je naziv za oslobođenu teritoriju zapadne Srbije i Šumadije. Koja se od 24. septembra do 29. novembra 1941. godine, za vreme Drugog svetskog rata, 67 dana, nalazila pod kontrolom Narodnooslobodilačkog partizanskog pokreta.
Centar teritorije, po kojem je i dobila naziv bilo je Užice. Narodnooslobodilački pokret uspeo da formira svoju prvu slobodnu teritoriju i izvrši organizaciju života i pozadine.
U oslobođenom Užicu je bio centar ustanka u Jugoslaviji. U njemu se nalazilo vojno i političko rukovodstvo NOP-a — Vrhovni štab i Centralni komitet KPJ. Ali i druge vojno-političke organizacije.
Funkcionisala je partizanska fabrika oružja i izlazio list „Borba“. Užička republika prestala je da postoji 29. novembra 1941. godine. U velikoj ofanzivi snaga Osovine potpomognutom četničkim odredima. Malobrojniji od neprijatelja partizani su tog dana pretrpeli poraz na Kadinjači.
Godišnjica herojske borbe “Pao je četrnesti kilometar, al’ nikad neće Kadinjača”
Prilikom povlačenja preko Zlatibora, u novembru i decembru 1941. godine, pratile su ih nemačke jedinice, koje su tada, čineći užasan zločin nad ranjenicima i zlatiborskim civilnim stanovništvom.
Streljano je osam boraca Druge čačanske partizanske čete. Pet boraca Šeste ibarske partizanske čete. Osamnaest boraca Tamnavskog partizanskog bataljona. Streljano je 41 civila, meštana Zlatibora.
O spomeniku na Kadinjači
U znak sećanja na otpor branilaca Užica, 1952. godine otkriven je Spomenik – piramida pod kojim se nalazi kosturnica. U kojoj su smešteni posmrtni ostaci većine boraca izginulih na Kadinjači.
Godine 1979. otkriven je novi spomenički kompleks, kada je Radnički bataljon odlikovan Ordenom narodnog heroja.
U autentičnom prostoru bitke na Kadinjači idejno rešenje monumentalne spomeničke kompozicije i zgrade Spomen-dom dali su vajar Miodrag Živković i inženjer arhitekture Aleksandar Đokić iz Beograda.
U sklopu spomeničkog kompleksa, koji se prostire na površini od 15 ha, nalazi se Spomen-dom namenjen prihvatu posetilaca radi pružanja informacija o spomeniku i borbi na Kadinjači.
U zgradi Spomen-doma smeštena je stalna izložbena postavka “Radnički bataljon i borba na Kadinjači” na prostoru od oko 150 m, sa preko 300 izloženih eksponata.
Posle 45 godina, rekonstrukcija Memorijalnog kompleksa Kadinjača
Spomen kompleks Kadinjača posvećen borcima Radničkog bataljona, restaurira se zahvaljujući zajedničkom projektu užičkog Narodnog muzeja i Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva. I sredstvima Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja. Zajedničko ulaganje je 10 miliona dinara.
Gledana izdaleka Kadinjača, spomen kompleks na 15 hektara, izgleda podjednako impresivno kao i na otvaranju. Izbliza, sve je drugačije. Zub vremena – vetrovi, kiše mraz za više od četiri i po decenije uzeli su svoj danak i na stazama kao delu ambijentalne celine i posebno na skulpturama pa je obnavljanje bilo neophodno, pojašnjava direktorka Narodnog muzeja Užice Slavica Stefanović.
– Obezbeđena su sredstva kako se ovaj spomenik kulture od izuzetnog značaja ne bi dalje urušavao. Mi smo sada u drugoj fazi radova, dakle ovo su radovi koji se odnose na restauratorsko-konzervatorske radove u ovom delu koji je najviše ugrožen, najviše oštećen to je aleja Radničkog bataljona, – izjavila je letos medijima direktorka Narodnog muzeja Užice.
29. novembar, nekada ce slavio kao Dan republike u SFRJ
Dodajmo da se u SFRJ na današnji dan slavio 29. novembar kao Dan Republike. Podsećajući na dan kada je održano Drugo zasedanje AVNOJ-a, 29. novembra 1943. godine u Jajcu.
Sa raspadom SFRJ u svim republikama je prestalo obeležavanje 29. novembra, osim u SR Jugoslaviji. Od 1997. godine 29. novembar se u SRJ praznovao kao dan kada je 1945. Jugoslavija i formalno prestala da bude monarhija i postala republika.
Ovaj datum je poslednji put bio neradan 2001., a naredne 2002. godine je ukinut odlukom Savezne skupštine.
Foto u tekstu: N. Tošić i Narodni muzej Užice (rekonstrukcija spomenika na Kadinjači)
Za još informacija, reportaža, pratite naš sajt i društvene mreže Facebook i Instagram!
