Simboli Užica – Srednjovekovna tvrđava Stari grad, poznata i kao Užički grad, nastala je u drugoj polovini 14. veka kada počinje nagli razvoj srpskih utvrđenja. Bila je glavno sedište moćne vlastelinske porodice Vojinovići, prvo župana Vojislava.
A zatim njegovog naslednika, velikog župana Nikole Altomanovića, gospodara oblasti od Rudnika do Konavla koji su bili svesni njenog strateškog značaja za odbranu grada.
Smeštena na „visokom stenovitom grebenu“ (M. Popović „Užički grad“) koju sa tri strane okružuje reka, ova tvrđava je štitila Užice kao i karavanski put koji je dolinom Đetinje povezivao Srbiju sa Bosnom i Dubrovnikom.
Nastankom i razvojem Užičkog grada najviše se bavio Užičanin, arheolog Marko Popović (1944 – 2020), univerzitetski profesor, predavač na nekoliko fakulteta u zemlji i inostranstvu. Jedan od najboljih poznavalaca srednjovekovne Srbije. Popović je autor i knjige „Užički grad“ u kojoj je objavio rezultate svog istraživanja i u kojoj, između ostalog piše:
„Utvrđenje na grebenu iznad Đetinje deo je istorije Užica. Kraj njega vekovima se razvijala varoš čiji je opstanak zavisio od značaja i jačine gradskih fortifikacija. Rušenja i obnove bedema svojevremeno su svedočanstvo sudbine grada.“
Simboli Užica – Užički grad rušile su mnoge vojske, ali su ga zbog svog strateškog i vojnog značaja pobednici i obnavljali.
U posedu Nikole Altomanovića Užički grad bio je od 1366. do 1373. godine. U novembru 1373, udružene snage kneza Lazara, bosanskog bana Tvrtka I. A uz podršku kralja Ludviga posle kraće opsade, uz pomoć topova, prisilile su Nikolu Altomanović da se preda. Posle čega je on oslepljen, a njegove ogromne teritorije su pobednici međusobno podelili.
Simboli Užica – Stari grad bio je srpski do turskog osvajanja krajem šeste decenije 15. veka i iz tog perioda, prema pisanju Marka Popovića, nema mnogo sačuvane istorijske građe.
Kasnije, situacija se menjala pa je u vreme turske vladavine o Užičkom gradu pisao turski geograf Hadži Kalfa koji je posetio Užice u prvoj polovini 17. veka.
A potom u Užicu boravi i njegov savremenik poznati Evlija Čelebi koji u svom putopisu detaljno i suštinski tačno opisuje izgled Užičkog grada.
Doduše, kako kaže Marko Popović, ipak sa pojedinim preterivanjima. Osim ovih, kao izvori istorijske građe iz turskog vremena dragocene su i popisne knjige.
Prema mišljenju Marka Popovića, izvorna građa za izučavanje istorije Užica neujednačena je po svom obimu i vrednostima. Za srednji vek su oskudni izvori, ali zahvaljujući baš Popoviću, za periode 18. i 19. veka istraživačima je na raspolaganju znatno bogatija.
Naročito veoma značajna i dragocena kartografska i likovna arhivska građa koja sadrži brojne planove Starog grada koje je on otkrio u Ratnom arhivu u Beču.
Mada je ima i u nekim drugim arhivskim institucijama u Evropi. Ona je iz perioda prvih decenija 18. veka kada se dogodila austrijska opsadagrada u vreme austrougarsko – turskih ratova (1688. do 1738) i tada počinje izuzetno interesovanje za Užički grad.
– Srećna je okolnost što užički Stari grad ima dosta sačuvane dokumentacije iz 1737. godine, a koja se čuva u Beču. Mi posedujemo sve te planove i oni su osnova za sve radove koje ćemo imati na Starom gradu – izjavio je 2019. godine Marko Popović kada je počela rekonsturkcija Starog grada.
Tokom ratova koje je Austrougarska vodila sa Turskom bedemi i kule Užičkog grada teško su stradali. Austrougarska vojska ga je okupirala i kada se povukla i rat konačno bio završen 1739. godine, jedan od ciljeva ponovno uspostavljene turske vlasti bio je i obnavljanje Užičkog grada i njegovo ponovno osposobljavanje za odbranu. Turci su ga dodatno utvrdili i koristili kao važno uporište u zapadnoj Srbiji.
Vreme koje je dolazilo donosilo je nove izazove. Ustanke srpskog naroda za oslobođenje od turske vlasti, srpsko – turski odnosi su se pogoršavali i sve se to odražavalo i na život i opstanak Užičkog grada.
Turci su u ranu jesen 1862. godine konačno napustili Užički grad i kako navodi u svojoj knjizi Marko Popović „odneli su sa sobom sve topove, burad sa barutom, naoružanje, vojnu opremu i ostale pokretnosti“. A prema tadašnjim izveštajima fotrifikacije Užičkog grada su razorene.
Grad je potpuno razoren i onesposobljen kao vojno uporište naredne, 1863. godine uz prisustvo engleskog i turskog komesara. Jer je to bilo u skladu sa odlukama međuanrodne konferencijeu Kanlidži, održanoj 1862. godine na Bosforu nadomak Carigrada. Radi rešavanja srpsko – turskog spora koji je te godine potresao Srbiju i pretio da nastane oružani sukob širih razmera.
Simboli Užica – Povod sukoba bio je incident koji se desio u junu na Čukur česmi u kojem je ubijen srpski dečak.
To je izazvalo borbe između Srba i Turaka u Beogradui dovelo i do toga da Turci bombarduju Beograd iz tvrđave na Kalemegdanu.
Na konferenciji u Kanlidži doneta je odluka da se Turci isele iz Srbije, sem iz Beograda, Šapca, Smedereva i Kladova. Da se poruše utvrđeni gradovi Soko i Užice i da srpska vlada plati odštetu Turcima za napuštanje imanja u Srbiji. Tako da je tvrđava iznad Đetinje1863. godine morala „da bude razorena u ime budućnosti oslobođenog grada“ piše Popović.
Među savremenicima u prvoj polovini 19. veka koji su imali priliku da vide Užički grad pre njegovog konačnog rušenja 1863. godine bio je i Feliks Kanic, austrijski arheolog i putopisac prilikom svog prvog boravka u Užicu 1860. godine. Tada je nastao i Kanicov crtež tvrđave koji je i najvernije odražavao njenizgled u tom trenutku.
„Kod novih pokolenja Užičana njeni bedemi i kule dugo su budili neprijatna sećanja na teška vremena turske vladavine. Tek kada su ove uspomene izbledele i postale deo daleke prošlosti, Užičani su svoj Stari grad počeli da sagledavaju u novom svetlu, u skladu sa potrebama modernog doba.
Danas je to samo deo spomeničkog nasleđa – metafora duge i burne istorije, a breg sa ostacima bedema gotovo organski sraslim sa živopisnim stenovitim predelom omiljeno izletište, kao stvoreno za šetnju i razmišljanje.“ (M. Popović„Užički grad“)
Kada su Užičani počeli da sagledavaju Stari grad u „novom svetlu“ počele su i aktivnosti za njegovu obnovu. Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu započeo je 1973. godine sistematsko arheološko i arhitektonsko istraživanje. Posle tih istraživanja koja su trajala do 1984. godine, najveći deo sačuvanih delova Starog grada je konzerviran.
Inače, Stari grad se sastoji iz tri dela:
- citadele na vrhu sa glavnom kulom,
- srednjeg grada i
- donjeg grada sa kulom na vodi
A ceo kompleks povezan je bedemima i kulama. Od srednjeg dela grada spuštaju se dva bedema do najjužnijeg dela strme litice na obali Đetinje gde se nalazi vodotoranj. Koji je u vreme opsada omogućavao snabdevanje grada vodom.
Obnavljanje Starog grada koji ima status spomenika kulture od velikog značajai koji je nezaobilazna turistička lokacija na području Grada Užica, počela je 2019. godine.
Do sada je završena rekonstrukcija gornjeg grada koja je obuhvatila izgradnju kule i kazamata sa rekonstrukcijom citadele. Tada je tvrđava postala dostupna za posetioce.
Potom je usledila konzervacija i restauracija srednjeg i donjeg grada.Sada je u toku rekonstrukcija vodene kule i ti radovi su pri kraju. Treba podsetiti da su u proteklom periodu urađena i geomehanička ispitivanja za potrebe izgradnje pešačkog mosta od zlatiborskog puta do tvrđave Stari grad.
Za sve dosadašnje radove sredstva je obezbedio Grad Užice uz veliku podršku Vlade Republike Srbije i resornih ministarstava. Ali i Evropske Unije i ambasade Sjedinjenih Američkih Država u Beogradu.
TURISTIČKI POTENCIJALI UŽIČKOG KRAJA je naš serijal u 2025. godini. Do sada su novinari i saradnici UžiceMedia realizovali više zanimljivih i edukativnih sadržaja. Izdvajamo:
- ZDRAVLJE I BRIGA NA VREME
- UDAHNIMO I MI SNAŽNO UMETNOST
- “NASILJE Kao najbolje čuvana PORODIČNA TAJNA”
- JA NOVINARKA DOPISNICA
- Kulturno blago Narodnog muzeja Užice – Duga užička istorija
- ŽENE ZLATIBORSKOG KRAJA
- „VELIKI RAT“
- „ZNANJEM DO ISTINE, BEZ SENZACIJE“
- „KULTURA DIJALOGA“
- „LOKALNO, A PROFESIONALNO“
- „ČUVARI TRADICIJE“
- „TURIZAM POŽEŠKOG KRAJA“
- „SPRETNIM KORAKOM KROZ SVET“
- „NA ZAHTEV ČITALACA
- “PESMA KAO LEK”
- NOVINARSKA ŠKOLA
- „SA KNJIGOM, UTABANIM I NOVIM STAZAMA“
Ostali tekstovi u kategoriji MEDIJI
Za još informacija, reportaža, pratite naš sajt i društvene mreže Facebook i Instagram!
